نهم : « قانون تدريج » : از قوانين مهم و اساسى عملكرد طبيعت كه همواره عمل طبيعت بر اساس آن است ، رعايت تدريج در فعل و انفعالات خود است ؛ خصوصا در دفع امراض . ابن رشد در بيان علت دوام تبهايى كه مادهء آنها درون عروق است مىگويد : « زيرا خلطهاى متعفن ، طبيعت تنها با اشتغال تدريجى و جزءجزء آنهاست كه مىتواند آنها را از بدن اخراج كند » . « 1 » حكيم ارزانى در كتاب طبّ اكبرى اين‌گونه به قانون تدريج اشاره كرده است : « سوم ، آنكه اگرچه طبيعت غالب آيد و بحران نيك كند ، امّا همگى ماده به را يكبارگى دفع نسازد ، بلكه ما بقى را اندك‌اندك دفع سازد . چهارم ، آنكه اگرچه غلبه طبيعت نخستين بر ظاهر نباشد ، ليكن طبيعت ماده را اندك‌اندك همى پزد و به آخر ، غلبه او يكبارگى ظاهر شود و مرض را بزدايد . اين هر دو را « بحران جيد ناقص » گويند . » « 2 » و باز در جاى ديگر مىگويد : « اين چند قسم را مركب مىنامند ؛ زيرا حال مريض در آنها به طور درهم و غير يك‌دست تغيير مىكند : [ يعنى گاهى حركت طبيعت به تدريج است و گاهى دفعى ] » . « 3 » فصل دوّم : روشهاى جزئيهء عملكرد طبيعت همان‌طور كه در فصل گذشته گفته شد ، عملكرد طبيعت بر حول دو محور عمده است : يكى ، حفظ صحّت بدن و ادارهء امور جارى آن از هضم و جذب و دفع و رشد و حركت و . . . دوم ، دفع امراض و آفات از بدن ، بنابراين ، اين فصل هم روشهاى جزئى عملكرد طبيعت را بر حول اين دو محور كه با پياده كردن قوانين كلى مذكور در فصل گذشته ، صورت

--> ( 1 ) . كليّات ابن رشد ، ص 183 . ( 2 ) . طب اكبرى ، ص ؟ ؟ ؟ ( 3 ) . همان ، ص ؟ ؟ ؟